If you don't know history...

Geschiedenisleraren op de middelbare school benadrukken altijd het belang van hun vak. "Je moet weten waar we vandaan gekomen zijn!" Destijds vond ik het maar ingewikkeld, al die losse jaartallen. De samenhang was voor mij ver te zoeken en causale verbanden tussen gebeurtenissen zag ik niet direct. Gelukkig is dit later wel verandert toen ik 'In Europa' keek van de VPRO. Ik kreeg overzicht en daardoor inzicht. 

 

Deze week kreeg ik opnieuw geschiedenisles en dit keer bespraken we een stukje oorsprong van mijn vakgebied. Bij Jabbla in België kreeg ik samen met Ellen Elings van TalkActive uitleg over de oorsprong van hun softwareprogramma voor spraakcomputers Mind Express. 

In de jaren '80 studeerde Bart Noe af aan de universiteit van Gent en daar ontmoette hij de vader van een meisje dat communiceerde met Bliss symbolen. Bliss symbolen maken gebruik van een aantal basale tekens die samengesteld een nieuwe betekenis weergeven. In 1999 verscheen er een artikel over Bliss in Onze Taal. O.a. op Revalidatiecentrum De Trappenberg werd er heel veel gebruik gemaakt van deze symbolen. 

"Wij willen een veilige wereld waar alle jonge mensen onder
goede begeleiding alles wat ze goed kunnen schitterend kunnen
ontwikkelen en ze nu en morgen te gebruiken om elk van jullie te helpen
 in een geest van solidariteit, vertrouwen en wederzijds respect"

De vader daagde de pas afgestudeerde Bart Noe uit om spraakuitvoer toe te voegen aan de symbolen en zo geschiede. Bart ging aan het werk en de voorloper van de hedendaagse Mind Express software werd geboren. Het grote bord, also known as spraakcomputer, diende ruim 25 jaar geleden tegelijkertijd als tafelblad op de rolstoel van het meisje. Het gaf haar een stem en de mogelijkheid om uiting te geven aan haar persoonlijkheid. 

Bart Noe van Jabbla.com

Toch waren de 'slechts 378 vakjes' verdeeld over 21 kolommen en 18 rijen niet voldoende. Men zocht verder en zo ontstond de mogelijkheid om aan elke knop 3 niveaus toe te kennen. Het totaal aantal woorden groeide zo naar 1134. Na deze eerste computer ontwikkelde men een tweede versie en zodra de mogelijkheid zich voor deed maakten ze in de jaren '90 van de vorige eeuw de overstap naar 'tablets' met een touch screen. Met de techniek van hun eerste spraakcomputer in het achterhoofd ontstond Mind Express. Over de jaren heen is er natuurlijk veel ontwikkeld, maar in Mind Express kun je nog altijd 3 verschillende boodschappen aan 1 knop toekennen en zo bijvoorbeeld schakelen tussen de 1e persoon enkelvoud, 2e persoon enkelvoud en 1e persoon meervoud, 'ik, jij, wij'. Je hebt hiervoor op 1 pagina dan slechts 2 knoppen nodig en dat geeft ruimte voor een ander woord. 

Na de geschiedenisles hebben Ellen, Bart en ik ons gericht op de tegenwoordige tijd en de toekomst. Samen werken we toe naar de vertaling van de papieren PODD boeken naar het Nederlands. Nog dit jaar zullen de eerste boeken beschikbaar komen. En daarna willen we dat er ook een digitale versie beschikbaar komt zodat deze in combinatie met de papieren boeken gebruikt kan worden om niet- of nauwelijks sprekende mensen en stem te geven. 

Kennismaken met eye tracking

Veel mensen staan er niet dagelijks bij stil dat succesvolle communicatie niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Er zijn ook in Nederland heel veel mensen die niet kunnen spreken. Zij zijn aangewezen op Ondersteunde Communicatie. Voor hen die mijn blog al langere tijd lezen, is het geen nieuws dat onder andere een meisjes en vrouwen met het Rett syndroom zijn aangewezen op OC. Afgelopen zaterdag kwam de Zweedse Rett syndroom vereniging (RSIS) voor de 20e jaarlijkse vergadering bij elkaar. 

Volwassen dames met het Rett syndroom 

Op verzoek van de RSIS heb ik een lezing gegeven over ondersteunde taalverwerving en het Rett syndroom. Daar ontmoette ik een volwassen dame met Rett. Zoals dat hoort, heb ik deze dame niet naar haar leeftijd gevraagd, maar ik ga ervan uit dat ze ouder dan 30 is. Ze heeft een deel van de lezing bijgewoond en geproefd van de Hollandse lekkernijen die ik had meegebracht. Tijdens de lunch is ze samen met haar assistent weggegaan. Ik heb haar helaas niet uitgebreid gesproken. 

Wel hoorde ik van de voorzitter van de RSIS over een vrouw met Rett die elke vrijdag als gastvrouw week werkt in een theater. Ze begroet de bezoekers met haar betoverende glimlach en een druk op haar spraakknop zorgt ervoor dat de bezoekers horen dat ze welkom zijn en waar ze hun jas op mogen hangen. Geweldig, deze vrouw neemt echt deel aan de maatschappij.

's Avonds, na afloop van het conference diner, vroegen de ouders van andere vrouw, een 25-jarige uit de omgeving van Gotenburg, om advies voor hun dochter. De meeste aandacht wordt besteed aan jonge meisjes en ze missen de handvatten voor hun eigen situatie. Ik heb met hen meegedacht en ook aangegeven dat ik zelf nog maar weinig vrouwen met Rett heb ontmoet. Ze willen graag dat daar verandering in komt en hebben me daarom gevraagd om een keer bij hen langs te komen en met hun dochter mee te kijken als zij naar werk en dagbesteding gaat. Ze is onder andere 1 dag per week assistent op haar oude school. Ik ben benieuwd en ga er graag een keer naartoe om kennis te maken. 

Hoog in de lucht

Zondagavond maakten 2 mensen kennis met oogbesturing terwijl ze van Stockholm naar Amsterdam vlogen. Kort voor het opstijgen raakte ik aan de praat met de purser en een medepassagier, omdat we beiden mochten plaatsnemen op de eerste rij. Er was ruimte over in de businessclass en mijn handbagage paste niet meer in de bagagebak boven mijn oorspronkelijke zitplaats. Met de reden voor ons verblijf in de Zweedse hoofdstad startte het gesprek. Hij had zojuist weer afscheid genomen van zijn vriendin en ik had een lezing gegeven in het Karolinska Institutet over OC en het Rett syndroom. “Wat is dat, het Rett syndroom?” Voornamelijk meisjes hebben dit syndroom en het openbaart zich door het verliezen van allerlei motorische vaardigheden. Het feit dat deze meisjes meestal niet kunnen praten en daarom gebruik zouden kunnen maken van een computer die je met je ogen bestuurt wakkerde de nieuwsgierigheid verder aan.

De KLM-purser wilde zo'n computer best even uitproberen na het opstijgen, als dat mocht. Natuurlijk, geen probleem! Zodra het lampje van 'stoelriemen vast' uit ging, haalde ik de TobiiDynavox I-12+ spraakcomputer tevoorschijn. Hij was zichtbaar verrast door deze technologie en vroeg zich af of zijn overleden buurjongen hier baat bij gehad zou hebben. Die jongen had ziekte de van Duchenne. Mijn medepassagier Wessel wilde de computer daarna ook wel even uitproberen. Na een snelle kalibratie en een eerste introductie liet ik hen zien dat we met deze computer en de juiste software ook in staat zijn om opnames te maken. We kunnen vastleggen waar iemand kijkt. Tijdens de vlucht speelde hij een spelletje en gebruikte hij het toetsenbord om iets te typen. Het was even wennen, maar aan het einde van de vlucht bedankten beide heren me voor deze kennismaking.
Graag gedaan!

Een spelletje in Look to Learn - recorded met GazeViewer.

Met je ogen leren praten

Met je ogen leren praten

Als praten niet lukt en de handfunctie zeer beperkt is, dan kan een oogbestuurde spraakcomputer uitkomst bieden. Het vraagt enige oefening en dan kunnen zelfs jonge kinderen met hun ogen leren praten.

Er zijn mogelijkheden om zelfstandig spelletjes te spelen en daar vervolgens over te praten door gebruik te maken van een paginaset met een aantal afbeeldingen. In het nieuwste nummer van Vakblad Vroeg staat onderstaand artikel. Veel lees plezier! 

Meer weten? Laat een berichtje achter. 

Antwoorden of iets anders?

Deze week sprak ik er met verschillende collega's over en we herkennen het allemaal. Hoe vul je een spraakcomputer in? Welke (ant)woorden stel je aan de gebruiker van het OC-hulpmiddel ter beschikking? Het lijkt zo eenvoudig, maar is het dat ook? 

Eten kiezen

Recent gaf ik samen met een collega een korte lezing over de vulling van een vocabulaire. We zien vaak dat het volgende gebeurt, na de opdracht; maak een pagina voor 'deze situatie'. Bijvoorbeeld; eten. Therapeuten en ook ouders gaan aan de slag en voegen na wat uitproberen vlot vakjes toe aan de pagina. Ze zoeken een symbool en vullen de pagina van 20 vakjes met de woorden: boterham, boter, hagelslag, jam, kaas, beschuit, cracker, pindakaas, appelstroop, worst, kipfilet, appel, peer, banaan, druiven, aardbei, kiwi, broodje, vruchtenhagel en 'terug' om weer op de hoofdpagina te komen. 

Er is een varrieteit aan voedingssooortem genoemd. Fantastisch! Niet alleen het brood en broodbeleg, maar ook fruit en alternatieven voor de boterham. Het geeft de gebruiker de mogelijkheid om verschillende voorkeuren kenbaar te maken. Toch is het goed om te beseffen dat een dergelijke pagina de gebruiker voornamelijk in staat stelt om antwoord te geven op de vraag: 'wat wil je eten?'. Wat is communicatie? Antwoorden, of toch ook nog iets anders?

Initiatief nemen

Vervolgens geven we de opdracht 'maak een pagina voor bowlen'. De deelnemers zijn vastbesloten om het deze keer beter te doen. Driftig wordt opgenoemd welke vulling de 16 vakjes moeten krijgen: ik, jij, niet, helpen, (bowling)bal, schoen, pakken, gooien, willen, strike, spare, mis, winnen, goed, klaar, en 'terug'. 

Nu worden er andere type woorden gebruikt waarmee de gebruiker in ieder geval zelf een zinnetje kan maken en initiatief kan nemen nemen. 'Ik willen schoen', 'jij helpen gooien' etc. Ook kan de gebruiker vertellen 'ik strike' en 'jij mis' als hij een medespeler wil wijzen op zijn succes in het spel! Een mooie vooruitgang en waarschijnlijk ben je het met me eens dat dit een betere pagina oplevert met meer communicatie mogelijkheden voor de gebruiker. Nu kan hij niet alleen antwoorden, maar ook iets anders!

Gezelligheid 

En toch, kunnen we nog eens met andere ogen kijken naar de situatie. Wat doen jij en ik, sprekende mensen die niet afhankelijk zijn van een spraakcomputer tijdens een potje bowlen? Laten we ons de situatie eens voorstellen; je komt binnen met je vrienden en begroet de medewerker, je vraagt naar de baan, gaat je schoenen verwisselen en zodra de baan vrij is nemen jullie plaats in het bankje. Iemand voert de namen in en dan gaat het beginnen, de eerste kiest een gekleurde bal uit, gooit en mist! De bal belandt in de goot. Ja, nog even inkomen. De tweede pakt een bal en gooit een spare, Wow! Beginnersgeluk? Of voortekenen van een overwinning? Het is de beurt van de volgende persoon en vervolgens komt de ober langs om te noteren wat iedereen wil drinken. Ondertussen klets je met je vrienden over wat er in de afgelopen week is gebeurd en geef je commentaar op de pogingen van je medespelers. Kom op, iets beter je best doen! Wow, ik kan wel inpakken want jij gaat toch winnen! Je lacht om een goede grap en informeert naar recente gebeurtenissen in het leven van je vrienden. Terwijl de een na de ander een poging doet om deze keer wèl een strike te gooien, is bowlen tijdens het 'wachten' toch vooral een gezellige sociale aangelegenheid. Leuk! 

Meepraten

Laten we nòg eens kijken naar de voorgestelde paginavulling en stel je voor dat de gebruiker mee gaat met jou naar datzelfde potje bowlen. Stelt deze pagina de gebruiker in staat om mee te doen met de gezelligheid? Een drankje bestellen gaat in ieder geval niet lukken op deze pagina, maar daarvoor staat er misschien een drinken-pagina in de computer. Nog een kans, aangeven welke bal de niet sprekende, en misschien rolstoelgebonden, medespeler wil gebruiken om op het rekje te leggen lukt ook niet. Jammer! Het was een mooie kans om invloed uit te oefenen en zelf te bepalen, maar die gaat voorbij. 
Kan hij of zij wel dan in ieder geval wel vragen naar jouw afgelopen week? Kan hij antwoord geven als jij vraagt wat hij gisteren deed? Kan hij commentaar leveren op jouw bowling-talent? Kan de gebruiker je 'feliciteren' als je eindelijk de strike gooit of de bal voor de 4e keer in de goot belandt? Die plagerijtjes zijn immers vaak een vast onderdeel van een gezellig potje bowlen op zaterdagmiddag. Zo zie je maar, zelfs een pagina waar je al meer mee kunt dan antwoord geven moet nog verder verandert worden. Zorg bijvoorbeeld voor een koppeling naar een pagina met 'mijn recente verhalen', voeg en aantal snelle zinnen en uitingen toe die reactie uitlokken bij de omgeving en denk na over de vragen die een gesprekje op gang kunnen brengen. Veel plezier!

Fijn weekend!